Kandinsky ve Rand ...

“Her sanat eseri, çağının çocuğu ve pek çok durumda duygularımızın kaynağıdır. Bundan da anlaşıldığı gibi, uygarlığın her dönemi, asla tekrarlanamayacak olan, kendine özgü bir sanat meydana getirir. Geçmişin sanat ilkelerini canlandırma çabaları en fazla ölü bir sanat doğurur. Eski Yunanlılar gibi yaşamamız ve hissetmemiz olanaksızdır. Aynı şekilde, heykelde Yunan metotlarını takip etmeye çalışanlar, yalnızca bir biçim benzerliği elde ederler; eser sonsuza değin ruhsuz kalır. Böylesi bir taklidin, maymunun yaptığı taklitten bir farkı yoktur. Dıştan bakıldığında bir maymun tamamen bir insanı andırır; burnunun ucunda bir kitap tutarak oturacak ve düşünceli bir ifadeyle sayfaları çevirecektir; ama yaptıkları onun için hiçbir gerçek anlam taşımaz” ... Wassily KANDINSKY, Sanatta Ruhsallık Üzerine’den …

Bu satırlar, Ayn Rand’ın ‘hayat değiştiren’ romanı Hayatın Kaynağı’nda, romanın baş kahramanı Roark’ın söylediklerini çağrıştı bana:

“Bakın … ünlü sütunların üzerindeki yivler … neye yarıyor bunlar? Tahtaların birleşme yerlerini saklamaya … tabii sütunların ahşaptan yapıldığı günlerde. Ama bunlar ahşap değil, mermer. Şu sütunların tepesinin üç kola ayrılması … nedir bunlar? Tahta. Bunlar tahta kiriş. Tıpkı insanların ahşap kulübe yapmaya ilk başladıkları zaman kullandıkları gibi. Sizin Yunanlılar mermeri almış, ahşap binaların kopyalarını yapmışlar! Başkaları öyle yapmıştı diye. Sonra sizin Rönesans ustalarınız gelmiş, tahta kopyası mermerlerin alçıdan kopyalarını yapmışlar. Şimdi de biz geldik, çelik ve betonu alıp, tahta kopyası mermerlerin kopyası olan alçıların kopyalarını yapıyoruz. Neden?

[…]

Kurallar mı? İşte benim kurallarım: Bir maddeyle yapılabilen şey asla başka maddeyle yapılmamalı. İki madde asla birbirinin tıpkısı değildir. Dünyadaki hiçbir yer de bir başka yerin tıpkısı değildir. İki ayrı binanın amacı asla bir değildir. Biçimleri; amaç, yer ve malzeme saptar. Bir merkez fikir çerçevesinde oluşturulmamış hiçbir şey, mantıklı da, güzel de olamaz; her ayrıntıyı oluşturan da o fikirdir. Bina canlı bir şeydir. İnsan gibi. Onun dürüstlüğü, kendi tek gerçeğine hizmet etmektir.” ... Ayn RAND, Hayatın Kaynağı’ndan …