Mayıs 02, 2008

Aşinalık etkisi …



|1| Üzerinde çokça düşünmemiş olabiliriz; ama yabancısı olmadığımız bir durum olduğunu düşünüyorum, başkalarının yüzlerini hem nesnel (dışarıdan) bir gözlemci olarak doğrudan hem de onların aynadaki yansımaları üzerinden – dolaylı olarak – görebilirken; kendi yüzlerimizi “doğrudan” göremememiz ve ancak aynadaki yansımaları üzerinden görebilmemiz durumunun.

|2| Başka bir görme olanağım olmadığından olsa gerek, aynada gördüğüm yüzümü, e.d. yüzümün “ayna-görüntüsü”nü hiçbir zaman yadırgamamışımdır. Başkalarının yüzlerinin ayna-görüntüleriyse hep ilgimi çekmiştir.

|3| Yüzlerimiz % 100 simetrik olmadığından, yüzlerimizin asıl-görüntüsüyle (true image) ayna-görüntüsü (mirror image) – ayna ne denli hatasız olursa olsun – bire-bir olamaz. Bu iki görüntü arasındaki farklılık nedeniyledir ki bir kişinin doğrudan gördüğünüz yüzüyle, ayna üzerinden dolaylı olarak gördüğünüz yüzü farklı gelir size. Benzer bir farklılık, ayna üzerinden gördüğünüz yüzünüzle, o yüzün doğrudan fotoğraflanmış halini karşılaştırma olanağını yakaladığınızda da görülebilir.

|4| 1977 yılında Mita, Dermer ve Knight tarafından yapılan bir çalışmada kişilerin, kendi fotoğrafları söz konusu olduğunda, ayna-görüntülerine ait fotoğrafları asıl-görüntülerine ait fotoğraflara tercih ederken; başkalarına ait fotoğraflar söz konusu olduğunda, asıl-görüntülere ait fotoğrafları ayna-görüntülerine ait fotoğraflara tercih ettikleri görülmüş. Sonuçlar, seçimlerimizin, daha aşina olduğumuz şeylere doğru yönelmesi durumuyla, e.d. kişilerin daha sık gördükleri yüzleri beğenmeye eğilimli olmaları durumuyla – familiarity effect – açıklanıyor.

|5| Asıl-görüntüme ve ayna-görüntüme ait iki fotoğrafımı aynı anda görme olanağım olmadığından, hangisinin daha çok hoşuma gideceğini, dolayısıyla aşinalık etkisinin ne ölçüde etkili olacağını bilemiyorum; ama başkalarının yüzlerinin ayna-görüntüleri, o yüzlerin kendilerinden hep daha ilgi çekici, dahası hoş gelmiştir bana.

|6| Resim: Hand with reflecting sphere (1935), M.C. Escher

0 yorum: